Republic of Panama

၁၇၂။ ပနားမား(Panama)
Republic of Panama

ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း

(၁၆) ရာစုတြင္ စပိန္ စြန္႔စားရွာေဖြသူတို႔ အေျခခ်ခဲ့ၾကသည္။ ၁၈၂၁ တြင္ စပိန္ႏွင့္ ခြဲထြက္ခဲ့ျပီး ဂရန္း ကိုလံ ဘီ ယာ သမၼတႏိုင္ငံေခၚ (Republic of Gran Colombia) ကိုလံဘီယာ၊ အီေကြေဒါ၊ ဗင္နီဇြဲလားတို႔ပါ၀င္ေသာ ျပည္ေထာင္စုျပိဳကြဲေသာအခါ ပနားမားသည္ ကိုလံဘီယာႏွင့္ ပူေပါင္းက်န္ရစ္သည္။ ထို႔ေနာက္ အေမရိကန္ျပည္ ေထာင္စု၏ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံျဖင့္ ၁၉၀၃ ခုႏွစ္တြင္ ဗင္နီဇဲြလားႏွင့္ျပတ္စဲခဲ့ျပီး တူးေျမာင္းေဒသ ေခၚ တူး ေျမာင္းတစ္ဖက္တစ္ခ်က္ရွိ နယ္ေျမမ်ားတြင္ အေမရိကန္ အခ်ဳပ္အျခာတည္ခဲ့သည္။ ၁၉၀၄ ႏွင့္ ၁၉၁၄ အတြင္း အေမရိကန္ တပ္မေတာ္အင္ဂ်င္နီယာေကာ္ပိုေရးရွင္းမွ တူးေျမာင္းကို တာ၀န္ယူေဖာက္လုပ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္၏။ ရာစု ႏွစ္ ကုန္လ်င္ အေမရိကန္မွ ပနားမားသို႔ တူးေျမာင္းလႊဲအပ္ရန္ သေဘာတူစာခ်ဳပ္ကို ၁၉၇၇ တြင္ ခ်ဳပ္ဆိုခဲ့သည္။ ၁၉၈၉တြင္ အေမရိကန္၏ အကူအညီျဖင့္ အာဏာရွင္ မန္ေႏြလ ေနာ္ရိုင္ဂါ (Manuel Noriega) ကို ဖယ္ရွားႏိုင္ ခဲ့သည္။ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္အကုန္တြင္ တူးေျမာင္းၾကီးတစ္ခုလုံး၊ တူးေျမာင္းေထာက္ပံ့ေဒသႏွင့္ အေမရိကန္စစ္ဖက္ဌာ နမ်ားအားလုံးကို ပနားမားသို႔အလုံးစုံလႊဲေျပာင္းေပးခဲ့သည္။ ၂၀၀၆ ေအာက္တိုဘာတြင္ ပနားမားတူးေျမာင္းခ်ဲ ႔ ထြင္ေရးစီမံကိန္းကို ပနားမားသားတို႔ သေဘာတူညီခဲ့ၾကသည္။ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္တြင္ စီမံကိန္း စတင္ခဲ့ျပီး တူးေျမာင္း ပမာဏႏွွွွစ္ဆခန္႔ က်ယ္သြားမည္ျဖစ္၍ ၂၀၁၄ - ၁၅ တြင္ အျပီးသတ္ရန္ ခန္႔မွန္းထားသည္။

ပထ၀ီအေနအထား
တည္ေနရာ

အေမရိကအလယ္ပုိင္း ကာရစ္ဘီယံပင္လယ္၊ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာတို႔ႏွင့္ထိစပ္၊ ကိုလံဘီယာႏွင့္ေကာ္စတာရီကာ ႏိုင္ငံတို႔ၾကား။

ေျမပုံအညႊန္း

အေမရိကအလယ္ပိုင္းႏွင့္ ကာရစ္ဘီယံပင္လယ္။

ဧရိယာ
ကုန္းေျမ = ၇၄,၃၄၀ sqkm
ေရ = ၁, ၀၈၀ sqkm
စုစုေပါင္း = ရ၅ , ၄၂၀ sqkm
ဧရိယာက်ယ္ျပန္႔မႈကမာၻ႔အဆင့္ = ၁၂၄

ထိစပ္နယ္ေျမ

ကိုလံဘီယာ = ၂၂၅
ေကာစတာရီကာ = ၃၃၀ km
စုစုေပါင္း = ၅၅၅ km

ကမ္းရိုးတန္း = ၂၄၉၀ km

ရာသီဥတု

အပူပိုင္းပင္လယ္ရာသီဥတု၊ ပူ၍၊ စိုစြတ္၊ တိမ္ထူထပ္။ ေမလမွဇန္န၀ါရီလအထိ ရွည္လ်ားေသာ မိုးရာသီ။ ဇန္န၀ါ ရီလမွ ေမလအထိ တိုေတာင္းေသာ ေျခာက္ေသြ႔ရာသီ

ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္

အမ်ားအားျဖင့္ မက္ေစာက္ေသာ ကုန္းတြင္းပိုင္း၊ ၾကမး္တမ္းေသာေတာင္မ်ားႏွင့္တစ္ဘက္တစ္စပ္တည္း မရွိ ေသာကုန္းျမင့္ေျမျပန္႔မ်ား။ ကမး္ရိုးတန္းက်ယ္ျပန္႔ေသာ ေျမျပန္႔မ်ားႏွင့္ လႈိင္းတြန္႔ေတာင္ကုန္းမ်ား။

မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္
အနိမ့္ဆုံးအပိုင္း ။ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာ = 0 m
အျမင့္ဆုံးအပိုင္း ။ေဗာ္လ္တန္ဘာရု = ၃,၄၇၅ m

သဘာ၀အရင္းအျမစ္
ေၾကးနီ၊ မေဟာဂနီသစ္ေတာ၊ ပုဇြန္၊ ေရအားလွ်ပ္စစ္။

လူ႔အရင္းအျမစ္
လူဦးေရ ။ ၃,၃၆၀,၄၇၄ (၂၀၀၉)
လူဦးေရ ၾကီးမားမႈကမာၻ႔အဆင့္ = ၁၃၅
လူဦးေရတုိးႏႈန္း = ၁.၅၀၃ %
ေမြးဖြားႏႈန္း = ၂၀.၁၈ / ၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆုံးႏႈန္း = ၄.၆၆ / ၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္ = က်ား ၇၄.၄၇ႏွစ္
မ ၈၀ . ၁၆ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၇၇. ၂၅ ႏွစ္(၂၀၀၉)

လူမ်ိဳး
ပနားမားနီးယန္း

တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳး

မက္စတီကို (အေမရင္ဒီးယန္းႏွင့္လူျဖဴကျပား) = ရ၀%
အေမရင္ဒီးယန္းႏွင့္ ေသြးေႏွာမ်ား = ၁၄ %
လူျဖဴ = ၁၀ %
အေမရင္ဒီးယန္း = ၆%

ကိုးကြယ္မႈ
ရိုမန္ကက္သလစ္ = ၈၅ %
ပရိုတက္စတင့္ = ၁၅ %

ဘာသာစကား
စပိန္(ရုံးသံုး)
အဂၤလိပ္ = ၁၄%

ျမိဳ ႔ေတာ္
ပနားမား (Panama)

Posted in: ကမာၻ႔ႏိုင္ငံမ်ား